Przerwy w pracy - za co płaci pracodawca, a za co nie?
Każdy pracownik potrzebuje odpoczynku, ale nie każda chwila bez pracy jest traktowana tak samo przez Kodeks pracy. Wokół przerw narosło wiele mitów - szczególnie dotyczących palaczy czy wyjść „na lunch”.
Jako pracodawca musisz wiedzieć, które przerwy musisz uwzględnić w grafiku jako płatne, a które są tylko Twoją dobrą wolą. Jako pracownik - warto znać swoje prawa, by nie pracować ponad siły.
Oto zestawienie obowiązujące w 2026 roku.
1. Obowiązkowa „przerwa śniadaniowa” (płatna)
To najważniejsza przerwa, która przysługuje niemal każdemu zatrudnionemu na umowę o pracę.
Zasady są proste - długość przerwy zależy od dobowego wymiaru czasu pracy:
| Czas pracy w danym dniu | Długość przerwy (płatnej) |
|---|---|
| Co najmniej 6 godzin | 15 minut |
| Powyżej 9 godzin | Dodatkowe 15 minut (łącznie 30 min) |
| Powyżej 16 godzin | Kolejne 15 minut (łącznie 45 min) |
Co to oznacza w praktyce?
- Jeśli pracujesz standardowe 8 godzin, masz prawo do jednej, 15-minutowej przerwy. Jest ona wliczana do czasu pracy (czyli wychodzisz do domu normalnie po 8h, nie musisz jej odpracowywać).
- Jeśli pracujesz w systemie równoważnym po 12 godzin, przysługują Ci dwie przerwy po 15 minut.
Czy pracodawca może połączyć przerwy?
Tak. Jeśli pracujesz 12 godzin, pracodawca może ustalić, że zamiast dwóch przerw po 15 minut, będziesz mieć jedną długą przerwę 30-minutową. Musi to jednak wynikać z regulaminu pracy.
2. Przerwa przy pracy z monitorem ekranowym
Dla pracowników biurowych to kluczowy przywilej. Jeśli pracujesz przed komputerem przez co najmniej połowę swojego dobowego wymiaru czasu pracy (czyli zazwyczaj min. 4 godziny), przysługuje Ci:
👉 5 minut przerwy po każdej godzinie pracy przy monitorze.
Ważne szczegóły:
- To nie jest czas na Facebooka. Zgodnie z przepisami, przerwa ta ma służyć zmianie pozycji ciała i odciążeniu wzroku. Pracodawca może w tym czasie zlecić Ci inne zadania, niewymagające patrzenia w ekran (np. segregowanie dokumentów, rozmowa telefoniczna).
- Przerw nie można kumulować. Nie możesz uzbierać „pięcio-minutówek” z całego dnia, by wyjść 40 minut wcześniej do domu.
- Jest to czas płatny, wliczany do czasu pracy.
3. Przerwa „na lunch” (niewliczana do czasu pracy)
Wielu pracowników pyta o tzw. przerwę lunchową, wzorem korporacji zachodnich. W polskim prawie nazywa się to przerwą niewliczaną do czasu pracy.
- Pracodawca może (ale nie musi) wprowadzić jedną przerwę trwającą nie dłużej niż 60 minut.
- Przeznaczona jest na spożycie posiłku lub załatwienie spraw osobistych.
- Nie otrzymujesz za nią wynagrodzenia.
Przykład: Pracujesz od 8:00 do 16:00. Jeśli skorzystasz z godzinnej przerwy lunchowej, w pracy będziesz musiał zostać do 17:00, aby wyrobić swoje 8 godzin.
4. Przerwa na papierosa - mit czy prawo?
To jedno z najczęściej wyszukiwanych haseł w Google. Odpowiedź jest krótka:
❌ Kodeks pracy nie przewiduje specjalnych przerw na papierosa.
Palacze mają takie same prawa jak niepalący. Mogą wykorzystać swoją ustawową 15-minutową przerwę na wyjście na dymka. Każde dodatkowe wyjście jest zależne wyłącznie od dobrej woli pracodawcy.
Pracodawca ma prawo:
- Zakazać częstych wyjść.
- Zażądać odpracowania czasu spędzonego na paleniu (jeśli wykracza poza ustawowe 15 minut).
- Potrącić ten czas z wynagrodzenia.
Tabela podsumowująca - co Ci się należy?
| Rodzaj przerwy | Czas trwania | Czy płatna? | Obowiązkowa dla pracodawcy? |
|---|---|---|---|
| "Śniadaniowa" | 15 min (przy min. 6h pracy) | ✅ TAK | ✅ TAK |
| Dla pracujących >9h | +15 min | ✅ TAK | ✅ TAK |
| Monitorowa | 5 min / 1h | ✅ TAK | ✅ TAK (przy pracy z PC) |
| Lunchowa | max. 60 min | ❌ NIE | ❌ NIE (dobrowolna) |
| Na karmienie piersią | 2x 30 min | ✅ TAK | ✅ TAK (na wniosek pracownicy) |
Jak zaplanować przerwy w grafiku?
Jako pracodawca musisz pamiętać, że w systemach pracy zmianowej (np. produkcja, gastronomia), zaplanowanie przerw jest wyzwaniem logistycznym. Nie możesz wysłać całego zespołu na przerwę jednocześnie, jeśli linia produkcyjna musi działać.
Ręczne układanie „mijanek” przerwowych w Excelu to koszmar.
FAQ
Czy mogę zrzec się przerwy, żeby wyjść 15 minut wcześniej?
Nie. Przerwa śniadaniowa ma na celu regenerację sił w trakcie pracy. Nie można jej przesuwać na koniec dnia ani z niej zrezygnować na rzecz skrócenia dnia pracy.
Co jeśli pracodawca nie pozwala mi na przerwę?
Jest to wykroczenie przeciwko prawom pracownika. Grozi za to mandat od Państwowej Inspekcji Pracy (PIP).
Czy przerwa 5-minutowa przy komputerze dotyczy pracy na laptopie?
Tak, dotyczy każdego rodzaju monitora ekranowego, również laptopów, jeśli są one głównym narzędziem pracy przez co najmniej połowę wymiaru etatu.